Nocne niebo szykuje się na jedno z najbardziej wyczekiwanych zjawisk astronomicznych ostatnich lat: wizualne skupienie sześciu planet Układu Słonecznego w jednym fragmencie nieba.
Zgodnie z informacjami NASA i serwisów specjalistycznych, zjawisko będzie widoczne 28 lutego 2026 roku, gdy Merkury, Wenus, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun pojawią się jednocześnie o zmierzchu. Taka konfiguracja nazywana jest „planetarnym desfilem” lub „alineacją planet”.
Choć nie będzie to idealna, geometrycznie prosta linia, układ wyróżni się silnym efektem wizualnym i tym, że będzie dostępny dla obserwatorów w wielu miejscach na świecie.
Zjawisko będzie można dostrzec po zachodzie Słońca, w oknie obserwacyjnym trwającym około godziny. Będzie widoczne krótko po zmierzchu zarówno na półkuli północnej, jak i południowej.
Cztery z sześciu planet będą na tyle jasne, że da się je zobaczyć gołym okiem: Wenus, Jowisz, Saturn i Merkury. Dwie pozostałe, Uran i Neptun, ze względu na słabą jasność będą wymagały lornetki lub teleskopu. Rzadkie zestawienie tak wielu jasnych planet w jednej strefie nieba budzi duże zainteresowanie zarówno wśród amatorów, jak i zawodowych astronomów.
Możliwość obserwacji takiego zjawiska bez zaawansowanego sprzętu to wyjątkowa okazja edukacyjna i wizualna. Specjaliści podkreślają, że określenia „alineacja” czy „desfile” mogą sugerować idealnie prosty szereg planet, tymczasem w praktyce chodzi o ich zgrupowanie w jednej części nieba z perspektywy Ziemi.
Wszystkie planety krążą wokół Słońca mniej więcej w tej samej płaszczyźnie, zwanej ekliptyką. To właśnie dzięki temu czasem wydaje się, że „zbierają się” w jednym obszarze nocnego nieba.
Jak będą widoczne poszczególne planety
Kolejność pojawiania się i trudność obserwacji każdej planety będą się zmieniać w ciągu wieczoru.
Wenus będzie najjaśniejszym obiektem po Księżycu, o jasności około −3,9 magnitudo. Jowisz również wyróżni się silnym blaskiem, podczas gdy Saturn da się rozpoznać po stabilnym, żółtawym świetle. Merkury będzie najtrudniejszy do uchwycenia, bo znajdzie się bardzo nisko nad horyzontem i szybko zajdzie.
Uran i Neptun uzupełnią układ z bardziej dyskretnych pozycji. Uran, położony w gwiazdozbiorze Byka, będzie można znaleźć w pobliżu gromady Plejad. W idealnych warunkach bywa na granicy widoczności gołym okiem, ale lornetka zdecydowanie ułatwi jego identyfikację.
Neptun pojawi się pod niewielkim kątem kątowym od Saturna, co ułatwi jego lokalizację przy użyciu teleskopu lub mocnych lornetek.
Jak i kiedy obserwować alineację planetarną 2026
Optymalne okno obserwacyjne otworzy się około godzinę po zachodzie Słońca. Przybliżona pora podawana dla jednego z lokalnych odniesień to około 20:30 czasu lokalnego (00:30 GMT), ale dokładny moment będzie zależał od położenia geograficznego.
Najlepiej wybrać miejsce z odsłoniętym widokiem na zachodni horyzont, co jest szczególnie ważne przy próbie uchwycenia Merkurego i Wenus, które pozostaną nisko nad horyzontem. Merkury znajdzie się w gwiazdozbiorze Ryb i będzie widoczny krótko, mniej niż przez godzinę. Wenus, położona blisko Merkurego, w gwiazdozbiorze Wodnika, posłuży jako doskonały punkt odniesienia dzięki wyjątkowej jasności.
Saturn zajmie pozycję pośrednią, również w Rybach, a jego żółtawy kolor ułatwi rozpoznanie. Bardzo blisko Saturna, w odległości mniejszej niż jeden stopień, będzie Neptun, którego słaby blask wymaga użycia sprzętu optycznego. Uran, wyżej na niebie, wyróżni się w Byku, a jasny Jowisz zdominuje wschodni sektor nieba, w pobliżu gwiazd Kastor i Polluks w gwiazdozbiorze Bliźniąt.
| Planeta | Warunki obserwacji |
|---|---|
| Merkury | Nisko nad zachodnim horyzontem, krótko widoczny, wymaga bardzo odsłoniętego widoku |
| Wenus | Bardzo jasna, w pobliżu Merkurego, dobry punkt orientacyjny |
| Saturn | Wyżej niż Wenus i Merkury, żółtawy blask, łatwy do rozpoznania |
| Uran | Wyżej na niebie, w Byku, najlepiej szukać lornetką |
| Neptun | Bardzo słaby, blisko Saturna, wymaga teleskopu lub mocnej lornetki |
| Jowisz | Najdłużej widoczny, bardzo jasny, dominuje we wschodniej części nieba |
Dlaczego „alineacja”, która tak naprawdę nią nie jest
Specjaliści z planetariów wyjaśniają, że planety nie ustawiają się w idealnej linii w przestrzeni Układu Słonecznego, ponieważ ich orbity nie leżą dokładnie w jednej płaszczyźnie. Mogą jednak sprawiać wrażenie ustawionych w linii na niebie, gdy obserwuje się je z powierzchni Ziemi.
Planety w ciągu roku zawsze znajdują się pozornie w pobliżu wyimaginowanej linii zwanej ekliptyką. To pozorna droga Słońca na niebie. Od czasu do czasu planety przecinają ekliptykę, ale nigdy wszystkie jednocześnie. Już sam fakt, że widzimy je w pobliżu ekliptyki, oznacza, że nie mogą ustawić się w idealnie prostą linię, ponieważ ekliptyka nad horyzontem ma kształt łuku. Dodatkowo planety nie leżą dokładnie na tej linii, więc nie mogą utworzyć nawet idealnej linii krzywej.
Co jakiś czas zdarza się natomiast, że kilka planet jednocześnie znajduje się nad horyzontem obserwatora przez kilka godzin, w różnych częściach nieba, ale w tej samej strefie – tzw. pasie zodiakalnym. Nie oznacza to jednak automatycznie, że wszystkie będą widoczne: mogą znajdować się nad horyzontem, ale blisko Słońca lub w silnej poświacie zmierzchu, co uniemożliwia ich dostrzeżenie.
W jednym z lokalnych opisów podano, że planety będą nad horyzontem mniej więcej między 17:00 a 21:00. Od zachodu ku wschodowi będą „wężykować”: Saturn, Merkury, Neptun, Wenus, Uran i Jowisz.
Problemem jest jednak jasność nieba. Około 20:00, tuż przed tym, jak Saturn schowa się pod horyzont, nadal będzie na tyle jasno, że nie uda się zobaczyć ani jego, ani Merkurego. Wenus będzie tak nisko, że da się ją dostrzec tylko z miejsca bez zabudowy i drzew. Do tego Uran i Neptun nie są widoczne gołym okiem. W praktyce więc dla wielu obserwatorów głównym obiektem pozostanie Jowisz, widoczny gołym okiem od zmierzchu aż niemal do północy.
Warunki obserwacji i detale techniczne
Zjawisko z 28 lutego wpisuje się w serię alineacji przewidzianych na 2026 rok, ale wyróżnia się liczbą planet i dogodną porą – wieczorem, tuż po zachodzie Słońca. Zgodnie z kalendarzem astronomicznym, inne, mniejsze zgrupowania planet mają wystąpić 18 kwietnia, 12 czerwca, 12 sierpnia i 14 listopada, jednak żadne z nich nie dorówna skalą wydarzeniu z lutego.
Astronomowie podkreślają, że choć Ziemia dzieli ekliptykę z innymi planetami, lokalna perspektywa silnie wpływa na widoczność. Nie wszystkie miejsca na Ziemi mają taki sam „widok” na alineacje planet. O tym, które planety będzie można zobaczyć i jak dobrze, zadecydują m.in. szerokość geograficzna, wysokość nad poziomem morza oraz przejrzystość atmosfery.
Prosty sprzęt, jak lornetka, wystarczy, by stosunkowo łatwo odnaleźć Urana i Neptuna. Serwisy astronomiczne polecają też aplikacje mobilne, które w czasie rzeczywistym pokazują pozycje planet i gwiazd na niebie.
Pomocne są również proste wskazówki: odległość między Wenus a Merkurym 27 lutego wyniesie około 4,5 stopnia, czyli mniej więcej szerokość zaciśniętej pięści wyciągniętej na długość ramienia.
Dynamika zjawiska sprawi, że jako pierwsze zajdą Merkury i Wenus, następnie Saturn i Neptun. Uran utrzyma się na niebie dłużej, a Jowisz będzie ostatnią z tych planet, która zniknie pod horyzontem. Kluczowe będą więc dobre przygotowanie i tempo działania, zwłaszcza przy próbie uchwycenia planet nisko nad horyzontem, zanim zginą w blasku Słońca.
Praktyczne wskazówki dla obserwatorów
- Wybierz miejsce z jak najbardziej odsłoniętym zachodnim horyzontem (brak wysokich budynków, drzew, gór)
- Sprawdź lokalne godziny zachodu Słońca i zaplanuj obserwację na 30–60 minut po zmierzchu
- Przygotuj lornetkę lub prosty teleskop, szczególnie do obserwacji Urana i Neptuna
- Skorzystaj z aplikacji astronomicznej, aby łatwiej zidentyfikować planety na tle gwiazdozbiorów
- Daj oczom 15–20 minut na przyzwyczajenie się do ciemności i unikaj patrzenia w jasne źródła światła
Edukacyjny wymiar „desfilu planetarnego”
Planetarny desfile 28 lutego 2026 roku to nie tylko efektowny pokaz na niebie, ale też świetna okazja popularyzująca astronomię. Jednoczesna obecność sześciu planet w jednej strefie nieba pozwala w bardzo obrazowy sposób zrozumieć strukturę Układu Słonecznego, przebieg orbit i naturę ciał, które go tworzą.
Obserwacja takiego zjawiska sprzyja nie tylko zachwytowi, lecz także zachęca wiele osób, które na co dzień rzadko patrzą w niebo, do pierwszego kontaktu z astronomią. Data 28 lutego 2026 roku może stać się ważnym punktem odniesienia dla wszystkich, którzy chcą lepiej zrozumieć ruch i dynamikę Układu Słonecznego poprzez własne doświadczenie obserwacyjne.
