W lipcu 2024 roku miłośnik wykrywaczy metali Robert Ward natrafił na nietypowy obiekt podczas przeszukiwania terenu w pobliżu Market Harborough, w hrabstwie Leicestershire. Pod ziemią, wplątany w korzenie, znajdował się masywny złoty pierścień, którego wiek okazał się wyjątkowy: torque datowany na około 1200 rok p.n.e., czyli sprzed mniej więcej 3 200 lat.
Ward zgłosił znalezisko do Portable Antiquities Scheme, programu prowadzonego przez British Museum, który zajmuje się rejestracją znalezisk archeologicznych dokonywanych przez osoby prywatne, zgodnie z wymogami brytyjskiego prawa. Po wstępnych badaniach eksperci potwierdzili zarówno datowanie, jak i wyjątkowy charakter przedmiotu, który zachował się w niezwykle dobrym stanie jak na tak dawny obiekt.
Czym jest torque i kto go nosił
Torque – słowo wywodzące się z łacińskiego torquis, od torquere, „skręcać” – został wykonany poprzez skręcanie prętów złota. Technika ta nie służyła jedynie efektowi wizualnemu, ale miała też znaczenie konstrukcyjne, zwiększając wytrzymałość ozdoby.
Specjaliści uważają, że początkowo mógł być noszony jako ozdoba w pasie, a z czasem został przerobiony na naszyjnik. Tego typu biżuteria była kojarzona z osobami wysokiego statusu i stanowiła widoczny symbol władzy w społecznościach epoki brązu.
Oficjalna wycena ustaliła jego wartość na 150 000 funtów, czyli około 175 000 euro. Ta kwota przesądzi teraz o dalszych losach zabytku, który może opuścić region, jeśli w wyznaczonym terminie nie uda się zgromadzić wymaganych środków.
Zbiórka, by zatrzymać zabytek na miejscu
W obliczu zbliżającego się terminu 20 marca, Leicestershire Archaeological and Historical Society rozpoczęło kampanię mającą na celu zebranie funduszy, by torque pozostał w hrabstwie. Plan zakłada włączenie go do zbiorów Harborough Museum, gdzie byłby prezentowany publicznie jako część lokalnego dziedzictwa.
Do tej pory udało się zgromadzić około 127 000 funtów dzięki wsparciu instytucji takich jak Art Fund czy Arts Council England oraz lokalnych organizacji. Rada hrabstwa zadeklarowała również, że w razie powodzenia operacji przekaże zabytek muzeum, aby wzmocnić jego związek z miejscem odnalezienia.
Przedstawiciele towarzystwa archeologicznego podkreślają znaczenie znaleziska. Zwracają uwagę, że tego typu odkrycia są niezwykle rzadkie i stanowią część historii regionu, a także ostrzegają przed ryzykiem, że obiekt trafi w ręce prywatnego kolekcjonera, jeśli nie uda się osiągnąć wymaganej kwoty.
Ramy prawne i możliwa przyszłość torque
Procedura postępowania z takimi znaleziskami jest uregulowana przez Treasure Act z 1996 roku, który nakłada obowiązek zgłoszenia w ciągu czternastu dni każdego obiektu mogącego zostać uznanym za „skarb”. Po oficjalnym uznaniu, w pierwszej kolejności oferuje się go muzeom publicznym.
Niezależny komitet ustala wartość rynkową, biorąc pod uwagę rzadkość, stan zachowania oraz kontekst historyczny. Jeśli muzeum zdecyduje się na zakup, rekompensata finansowa jest dzielona między odkrywcę a właściciela terenu.
Jeżeli finansowanie nie zostanie skompletowane w wyznaczonym terminie, British Museum może skorzystać z prawa pierwszeństwa nabycia. Jeśli tego nie zrobi, zabytek może trafić na rynek.
Równolegle torque będzie badany przez naukowców z Uniwersytetu w Leicester w ramach projektu „A New History of Bronze”, którego celem jest pogłębienie wiedzy o ówczesnych technikach metalurgicznych i strukturze społecznej wspólnot zamieszkujących środkową Anglię. Region Leicestershire dostarczał już wcześniej znalezisk w postaci kurhanów, depozytów rytualnych i śladów osadnictwa, wskazujących na istnienie złożonych społeczeństw powiązanych z innymi obszarami Wysp Brytyjskich i kontynentalnej Europy.
