W wielu kuchniach na świecie powtarza się ta sama scena: gdy mamy do wyboru dwie ściereczki do wycierania naczyń, instynktownie sięgamy po tę starszą i bardziej zużytą.
Choć brzmi to paradoksalnie, to właśnie stary ręcznik kuchenny zwykle lepiej osusza talerze niż nowo kupiony.
Nie jest to tylko domowy przesąd. Jak wyjaśnia Rebecca Van Amber, profesor mody i tekstyliów na Uniwersytecie RMIT, za tym zjawiskiem stoi konkretne wytłumaczenie naukowe.
Nauka stojąca za chłonnością tkanin
Ściereczki kuchenne najczęściej produkuje się z bawełny lub lnu. To naturalne włókna celulozowe, które są higroskopijne, czyli mają dużą „sympatię” do wody i łatwo ją przyciągają.
Rodzaj włókna to jednak dopiero początek. Ostateczna chłonność zależy od złożonej interakcji między samym włóknem, przędzą, strukturą splotu oraz wykończeniami stosowanymi w procesie produkcji.
Tekstylia pochłaniają wodę na dwóch poziomach: do wnętrza pojedynczych włókien oraz w przestrzeniach pomiędzy włóknami i nitkami. Z tego powodu struktura tkaniny ma kluczowe znaczenie.
W przypadku ręczników kąpielowych ogromną rolę odgrywa pętelkowa frotte – liczne pętelki znacząco zwiększają powierzchnię, na której może zatrzymać się wilgoć. Ze ściereczkami kuchennymi jest podobnie: występują w różnych konstrukcjach, m.in. jako gładki splot, diagonalny (sarga), gofrowany lub frotte.
Gładko tkane ściereczki, często z nadrukami, mają bardziej równą, „płaską” powierzchnię. Z kolei tkanina gofrowana z trójwymiarową fakturą zwiększa efektywną powierzchnię i ułatwia wchłanianie wody.
Dlaczego stara ściereczka jest lepsza?
Rebecca Van Amber wskazuje trzy główne powody, dla których zużyte ściereczki zwykle sprawdzają się lepiej niż nowe:
- Wykończenia fabryczne (np. silikonowe zmiękczacze) mogą utrudniać wchłanianie wody
- Pierwsze prania powodują „skurcz relaksacyjny”, który zagęszcza i pogrubia tkaninę
- Starzenie się materiału i mikrouszkodzenia powierzchni tworzą bardziej „puszystą”, chłonną strukturę
1. Wykończenia przemysłowe
Wiele nowych tekstyliów ma dodane silikonowe zmiękczacze, które nadają im przyjemną w dotyku miękkość i odporność na zagniecenia. Problem w tym, że takie powłoki mogą być częściowo hydrofobowe, czyli odpychające wodę.
W praktyce oznacza to, że nowa ściereczka może mieć na sobie warstwę, która utrudnia jej nasiąkanie. Dlatego zaleca się wypranie nowego ręcznika kuchennego w gorącej wodzie przed pierwszym użyciem, by usunąć możliwie dużo tych pozostałości.
2. Wpływ prania na strukturę tkaniny
Podczas produkcji tkaniny są utrzymywane w napięciu. W pierwszych cyklach prania (nawet do sześciu) zachodzi tzw. „skurcz relaksacyjny”: nitki wracają do swojego naturalnego, mniej napiętego stanu.
Ściereczka może się wtedy nieco skurczyć, ale jej masa pozostaje taka sama. W efekcie staje się grubsza i gęstsza, a więc lepiej chłonie wodę. W tkaninach gofrowanych ten proces dodatkowo podkreśla trójwymiarową fakturę, co jeszcze bardziej poprawia chłonność.
3. Starzenie się i mikrouszkodzenia materiału
Powtarzające się cykle prania i suszenia powodują drobne uszkodzenia na powierzchni włókien. Maleńkie włókienka unoszą się, tworząc bardziej „włochatą” i miękką w dotyku strukturę.
Idealnie gładkie powierzchnie utrudniają zwilżanie – woda ma tendencję do tworzenia kropli i spływania. Wraz ze wzrostem chropowatości zmniejsza się kąt kontaktu pomiędzy wodą a tkaniną, co ułatwia rozlewanie się cieczy po powierzchni i jej szybkie wchłanianie.
Stara ściereczka wcale nie musi być gorsza
Podsumowując, zużycie nie zawsze oznacza pogorszenie jakości. W przypadku ściereczek kuchennych może wręcz oznaczać, że materiał osiągnął „szczyt formy”: jest gęstszy, bardziej chropowaty i pozbawiony fabrycznych powłok, które ograniczają chłonność.
Zanim więc wyrzucisz postrzępioną, wysłużoną ściereczkę, warto przyjrzeć się jej uważniej. Niewykluczone, że właśnie teraz najlepiej spełnia swoje zadanie i dlatego tak chętnie po nią sięgasz, gdy trzeba szybko i skutecznie osuszyć naczynia.
